Η επόμενη πανδημία δεν θα περιμένει να βελτιώσουμε τα συστήματα υγείας που διαθέτουμε

Μέσα στο 10μηνο του 2024, 17 επιδημικές εξάρσεις επικίνδυνων λοιμωδών ασθενειών έχουν ήδη καταγραφεί και η χρονιά δεν έχει ακόμα τελειώσει. Κάθε επιδημική έξαρση αναδεικνύει τις υπάρχουσες ρωγμές στο αρχιτεκτόνημα της πανδημικής πρόληψης που υψώσαμε την τελευταία 3ετία αποκρυσταλλώνοντας την εμπειρία της covid 19 πανδημίας. Παράλληλα οι ρωγμές αυτές φωτίζουν πόσο ατελής είναι σε παγκόσμιο επίπεδο η κατάσταση εγρήγορσης για την ανταπόκριση των φορέων δημόσιας υγείας σε ενδεχόμενες επόμενες πανδημίες.

της Αλεξίας Σβώλου

Μια πληθώρα κινδύνων αυξάνει τις πιθανότητες να καταγραφούν νέες πανδημίες όπως αναφέρει μια έκθεση από το Παρατηρητήριο Παγκόσμιας Ετοιμότητας Global Preparedness Monitoring Board ή σε ακρωνύμιο, GPMB. Η έκθεση που δημοσιοποιήθηκε στην 15^η Συνάντηση Κορυφής για την Παγκόσμια Υγεία στο Βερολίνο αναδεικνύει 15 παράγοντες «κλειδιά» που προάγουν τις πιθανότητες καταγραφής νέων πανδημιών οι οποίοι κατατάσσονται σε πέντε διακριτές ομάδες. Οι παράγοντες αυτοί είναι κοινωνικοί, τεχνολογικοί, περιβαλλοντικοί, οικονομικοί και πολιτικοί.

Το Παρατηρητήριο Παγκόσμιας Ετοιμότητας GPMB αποτελεί μια πρωτοβουλία που υποστηρίζεται από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας και την Παγκόσμια Τράπεζα και ανιχνεύει αναδυόμενους κινδύνους, οι οποίοι μπορούν να οδηγήσουν στην εμφάνιση νέων πανδημιών, ενώ παράλληλα αξιολογεί την κατάσταση ετοιμότητας των συστημάτων υγείας. Ουσιαστικά καταδεικνύει ότι είμαστε ακόμα ιδιαίτερα ευάλωτοι σε λογής-λογής κινδύνους και επιβάλλεται να συνειδητοποιήσουμε τον υψηλό βαθμό της ευαλωτότητας των τοπικών μας κοινωνιών και την ανάγκη να θωρακίσουμε τα εθνικά συστήματα υγείας έναντι μελλοντικών πανδημιών.

Η έλλειψη εμπιστοσύνης εντός των κρατών αλλά και διακρατικά, οι διχασμοί, οι διευρυνόμενες ανισότητες, η εντατική γεωργία και η αλληλεπίδραση ανθρώπων με ζώα, που μεταναστεύουν καθοδηγούμενα από την κλιματική αλλαγή, αποτελούν τους παράγοντες «κλειδιά» που υπογραμμίζει η έκθεση. Παράλληλα, η έκθεση του παρατηρητηρίου GPMB φωτίζει νέους κινδύνους που ξεφεύγουν από την συμβατική αντίληψη, την οποία είχαμε τόσα χρόνια αναφορικά με την υγεία.

Στον τομέα αυτό, μπορούμε να δώσουμε ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα: Η υψηλού βαθμού ψηφιακή διασύνδεση της εποχής μας επέτρεψε στους επιστήμονες σε όλα τα μήκη και τα πλάτη του πλανήτη να ανταλλάξουν δεδομένα και να ταυτοποιήσουν γρήγορα την αλληλουχία του DNA των νέων και των αναδυόμενων παθογόνων. Ωστόσο, αυτές οι διαδικασίες γεννούν ψηφιακά αποτυπώματα, τα οποία αφήνουν τα συστήματα και τις κοινωνίες εκτεθειμένα. Οι κυβερνοεπιθέσεις, οι απειλές στην βιο-ασφάλεια και η τεράστια διάδοση της παραπληροφόρησης και των fake news αυξάνουν τον κίνδυνο για νέες πανδημίες.

«Η επόμενη πανδημία δεν θα περιμένει να βελτιώσουμε τα συστήματά μας» επισημαίνει η Joy Phumaphi, συνδιευθύντρια στο παρατηρητήριο GPMB και πρώην Υπουργός Υγείας της Botswana. Η Joy Phumaphi που διατελεί ταυτόχρονα γενική γραμματέας στην Αφρικανική Συμμαχία για την Ελονοσία ALMA εξηγεί πως επιβάλλεται να επενδύσουμε σε ανθεκτικά συστήματα πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας, με ισότιμη πρόσβαση όλων των πολιτών στις υπηρεσίες υγείας ώστε να ανταποκριθούμε στις μελλοντικές ανάγκες.

Για να προσφέρουν αποτελεσματική προστασία, όλα τα έθνη πρέπει να θωρακίσουν τα συστήματα υγείας τους και να διασφαλίσουν με στοχευμένες δράσεις ότι οι ευάλωτες και οι εν μέρει αποκλεισμένες πληθυσμιακές ομάδες έχουν ανεμπόδιστη πρόσβαση στις βασικές υπηρεσίες υγείας. Το ΑΕΠ και το κατά κεφαλήν εισόδημα δεν αποτελούν από μόνα τους δείκτες ανθεκτικότητας ενός κράτους σε μια πανδημία, υπογραμμίζει η έκθεση του GPMB, που παράλληλα αναδεικνύει και την ανάγκη συνεργασιών τόσο εντός των διακριτών τομέων όσο και διατομεακά. Θα πρέπει δηλαδή να υπάρχει παντού διαλειτουργικότητα, να μένουν ανοιχτές οι πύλες των συστημάτων και να μπορούν να αλληλεπιδράσουν όπως και να δεχτούν και να ενσωματώσουν νέες πληροφορίες.

Η έκθεση επίσης περιλαμβάνει και λέξεις-κλειδιά που αποτελούν το take home message για όλους τους ενδιαφερόμενους, επιστήμονες, θεσμικούς –κρατικούς αξιωματούχους και τοπική αυτοδιοίκηση. Οι 3 λέξεις που αποτελούν το μυστικό της επιτυχίας όπως κρίνουν όλοι οι συμμετέχοντες στο παρατηρητήριο είναι: «επιτήρηση», «προσαρμοστικότητα» και «συνεργασίες». Η επόμενη πανδημία δεν θα ακολουθήσει την ίδια διαδρομή με την covid 19 και τα διδάγματα της πανδημίας του κορονοϊού θα μας καθοδηγήσουν αλλά δεν θα καθορίσουν το πλάνο ετοιμότητας που πρέπει να χαράξουμε. Στον σημερινό παγκοσμιοποιημένο κόσμο, στο μεγάλο παγκόσμιο χωριό όπου όλοι ζούμε, η παγκόσμια κοινότητα πρέπει να αναλάβει συλλογικά την ευθύνη για την πρόληψη λοιμωδών νοσημάτων και για την απόκριση σε τέτοιες καταστάσεις. Είναι πλέον ξεκάθαρο ότι η «ετοιμότητα» δεν μπορεί να θεωρείται προσωπική υπόθεση κάθε κυβέρνησης, κάθε κράτους ή κάθε τομέα ξεχωριστά.